Satranç / Stefan Zweig

“Bize hiç bir şey yapılmadı, yalnızca tam bir hiçliğin içine koyulduk, çünkü bilindiği gibi dünyada hiçbir şey insan ruhunu hiçlik kadar baskı altına alamaz.”
Orijinal adı Schachnovelle olan Satranç kitabı Stefan Zweig tarafından 1942 yılında, Hitler ve Nazilerden kaçarak sürgün hayatı yaşadığı Buenos Aires’te yazılıyor ve yayımlanıyor.

Kitabın özetine gelecek olursak New York’tan Buenos Aires’e yolculuk yapan bir deniz vapurunda ünlü dünya satranç şampiyonu Mirko Czentovic de vardır. Mc Connor adında çok zengin bir petrolcü, Mirko Czentovic’e para karşılığında bir parti satranç oynamayı önerir. İlk satranç partisini beklendiği gibi şampiyon kazanmıştır. Mc Connor’un para sorunu olmadığı için başka bir oyun oynar.
Mc Connor yine kaybederken, Dr B. adında kitabın kahramanı oyuna müdahale ederek Mc Connor ‘un Mirko Czentovic ile yaptığı satranç müsabakasının beraber bitmesine yardımcı olmuştur. Bunun üzerine yolcular Czentovic ile Dr.B arasında bir müsabaka organize eder. Müsabaka başlamadan önce Dr B’nin satrancı nasıl öğrendiği geriye dönüş tekniği ile anlatılır.
Dr B hakkında biraz bilgi verecek olursak, Dr B, Gestapo tarafından bir otel odasında aylarca hücre hapsine kapatılmış, bir sorgulama öncesi bekletildiği odanın duvarında asılan montun cebindeki satranç kitabını çalmayı başarmış birisi. Satranç kitabı onu hücrede delirmekten kurtarıyor. Satranç tahtası ve taşları olmasa da önceleri ekmek içinden yaptığı satranç taşlarıyla oynamaya başlayan Dr B , daha sonra belleğinde oynayarak onu hayata bağlayan bir satranç ustası olma yolunda ilerlemektedir. Hatta kendi zihninde hem rakibin hem de kendi yerine oynayarak hamleler yapmaya ve oyunlar kurmaya da başlamış, kitaptaki kaydedilmiş oyunları satranç tahtası olmadan kendi kafasında oynamayı başarmıştır.
Kitaptaki bütün oyunları ezbere oynayan Dr B, kafasında yeni partiler icat ederek sinir krizlerine girene dek kendi kendine karşı oynamaya başlar.
Dr B bir şekilde hapisten salıverildikten sonra aynı gemide bulunduğu satranç şampiyonuna karşı ilk müsabakayı kazanır. Dr.B artık kafasında tüm satranç hamlelerini beynine yerleştirdiği için
hamlelerde sıkıntı yaşamaksa da ikinci müsabakada Czentovic, Dr B’nin huzursuzlaştığını fark edince özenle yavaş oynamaya başlar ve Dr.B yine kriz geçirince parti yarıda kalır.

KİTABIN KARAKTERLERİ:

Mirko Czentovic: Satrançtan başka bir şeyle ilgilenmeyen, satrançta dünya şampiyonu olunca asosyal yaşamında en büyük değeri kendi hamlelerine ve parasına vermeye başlayan ve düzgün konuşamayan, anlama güçlüğü çeken bir köylü.

Dr. B: İsmi tam olarak verilmeyen romanın kahramanı Dr.B. Viyanalı bir avukatın oğludur. Hitler’in Viyana’yı işgali sırasında elinde bulunan gizli evraklar nedeniyle tutuklanır ve uzunca bir süre sorgulanır. Bu sorgusu sırasında kaldığı odada yalnızlıktan canı sıkılan Dr.B. bir asker parkasından çaldığı satranç oyunları kitabını çalarak hapisteki günlerinde tüm satranç oyunlarını ezberler. Sonunda dünya şampiyonu Czentovic ile karşılaşmak hevesine kapılır.

Bay Mcconnor : Californiya’da petrol yatakları olan satranç meraklısı zengin bir iş adamıdır.

1945’ten sonra Almanya’da hakimiyetini yitiren, Nasyonal Sosyalistlerden sonra Zweig’in kitabı 1 milyondan fazla satarak, en çok okunan kitaplar arasında kendine yer buldu. Bu 71 sayfalık hikâye1942’de ikinci eşi ile intihar etmeden önceki son kitabıdır.
Dünya satranç şampiyonu Mirko Czentovic’in yenilmesi hoşuma gitmedi değil. Kimse yenilmez değildir. Hayat aslında bir satranç oyunu değil midir?
“Yeryüzünde beni sorguya çekmeyen, bana acı vermeyen bir insan kalmış mıydı hâlâ gerçekten?”
Ya acılarımıza alışacak, ya da bir çözüm bulmak zorundayız. Hiçliğe itilmemenin, hiçlikten kurtulmanın çareleri bulmak zorundayız.
Keyifli okumalar!

Metin Özdemir

Yazar: METİN ÖZDEMİR